Eleştirel düşünmenin yolu ‘yaratıcı drama’dan geçiyo

2 Nisan 

KALIPLARDAN biraz olsun uzaklaşmak, taklitten kaçınmak, şablonlardan kurtulmak mı istiyorsunuz? Bu konuda yaratıcı drama en iyi yöntem. Peki ama yaratıcı drama ne işe yarıyor? Yaratıcılığı ve estetik gelişimi sağlıyor, eleştirel düşünme yeteneği kazandırıyor, birlikte çalışma alışkanlığı kazandırıyor. En önemlisi kendine güven duyma ve karar verme becerileri kazanmada çok etkili. Dil ve iletişim becerileri ve duygu ve düşüncelerini geliştirmede en iyi yöntem. Yaratıcı dramayla sürdürülen çalışmalar sırasında, katılımcıların varolan yaşantılarından etkili biçimde yararlanarak “gerçek yaşam ve kurgusal olan” arasında yeni ilişki oluşturmalarına fırsat sağlanır. Bu eğitimde genel çerçeve çizilir ancak eğitim programının katılımcıları, hedefler ve hedef-davranışlar, içerik, öğrenme-öğretme süreci ve değerlendirme ögeleri arasında gereksinim duyulduğunda değişiklikler yapılabilir. Böylece dramada eğitimi, titizlikle yapılan planlamayı içerir. Drama eğitimi; kimlerle, niçin, neyin, ne zaman, nasıl yapılacağını kesin-katı bir dille anlatmak ve reçete, şablon ya da listeler sunmak demek değildir. Her yaşta, bireyin gelişim özelliklerine, gereksinimlerine koşut olarak drama eğitimi planlanarak, uygulanabilir ve ardından değerlendirme çalışmalarıyla süreç gözden geçirilerek iyileştirilebilir.

Öğretmen ve öğrenciler

Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Bölümü Öğretim Üyesi Tülay Üstündağ, drama eğitimi ile ilgili olarak şunları söyledi: Drama dersi; birbirinin ön koşulu olma, destekleme, ilişki kurma, hazırlama, bağlantıları bulunma gibi özelliklere sahip aşamalara göre planlanır, uygulanır ve değerlendirilir. Drama sürecindeki aşamalar; “giriş, geliştirme ve sonuç etkinlikleri” olarak, genel öğrenme süreçleri ve öğretim etkinliklerine koşut olarak düzenlenir. Bu düzenleme; drama etkinliklerinin hemen her adımında öğretmenin ve öğrencilerin bizzat katılımlarını örtülü ya da açık olarak işe koşma, bilişsel, duyuşsal ve devinişsel yaratıcılığı önemseme yoluyla doğaçlama, rol oynama ve canlandırmaları içerir. Drama eğitiminde; öğrencilerin özellikleri, dersin hedefleri ve hedef-davranışları, içerik, kullanılan yaklaşım, yöntem ve tekniklere uygun olarak seçilen çeşitli araç-gereçler kullanılabilir. Araç-gereçler; görsel-işitsel ve teknoloji destekli olarak drama etkinliklerini farklılaştırabilir. Drama paylaşımlarında; kağıt, afiş, boya kalemi, fotoğraf, gazete haberi, kartpostal, çalışma yaprağı, CD ve CD çalar, resim, karikatür, yazılı metin, çalgı gibi teknoloji ürünü ya da öğretmen yapımı araç-gereçler eğitimcinin işini kolaylaştıran ve öğrencinin etkin öğrenmesine olanak sağlayan yardımcılardır.

Kimler bu eğitimi vermeli

DRAMA öğretmeni ya da eğitmeni açık ya da örtük davranışları, onun hem drama sürecini düzenleme hem de drama sürecinin bir parçası olma özelliklerini anlatır. Drama dersinde; etkinliklerin içinde bizzat bulunma, drama sürecini dışarıdan sürükleyen biri olma, hem katılımcı hem de izleyen bir kişi olma gibi farklı öğretmen davranışları gözlenebilir. Drama etkinliklerinin iyi planlanmış ve düzenlenmiş olması, yönergelerin belirlenmesi, çalışma ortamınının güvenli duruma getirilmesi şart. Drama sürecine özgü söz dağarcığını kullanması, öğrencilerin yeteneklerini en üst düzeyde kullanmalarını sağlamak için bireysel ve kümece çalışabilecekleri olumlu bir ortam oluşturması, öğrencileri dikkatle dinlemesi ve sorularını yanıtlaması, günlük etkinliklerini değişebilir esneklikte planlaması öğretmenin ya da eğitmenin sorumlulukları arasındadır. Drama eğitiminin en az 320 saatlik eğitim programını tamamlamış drama lideri/ eğitmeni kişiler tarafından vermesi önemlidir. Ancak, ülkemizde lisans programlarını bitiren eğitim fakültesi mezunlarının bile ortalama 150 kredi ve 170 saatlik birikimle mezun olduklarına bakılarak bu eğitim süresi neredeyse iki katı olarak düşünülebilir. Diğer yandan kimi mesleklerde olduğu gibi, drama liderliği/ eğitmenliğinde de değil 320 saat 3200 saat eğitim alsa bile o işi yapmaması gereken birileri olabilir. Anne babaların drama eğitimini/ dersini veren kişilerin arka planını/ özgeçmişini sorgulamaları önemlidir. Türkiye’de drama eğitimi adına çocukların çeşitli gelişim özelliklerine aykırı pek çok çalışmanın yapıldığı gözden kaçırılmamalıdır.

Karşıdakini anlama ve saygı duyma

DRAMA yaşantıları, özellikle duyuşsal boyutuyla birey üzerinde güçlü etkiler bırakabilir. Paylaşımlar sırasında; birbirinin sözünü kesmeden dikkatle dinleme, söz alarak konuşmayı alışkanlık haline getirme, herkese görüşlerini söyleme fırsatı vermeye özen gösterme, verilen yönergelere kendi isteğiyle uyma, cinsiyet ayırımı yapmama, başkalarının yaptıklarıyla alay etmeme gibi farkındalık kazandırır.

HERHANGİ bir konuyu, doğaçlama, rol oynama gibi tekniklerden yararlanarak, bir grupla ve grup üyelerinin birikimlerinden, yaşantılarından yola çıkarak canlandırmalar yapılır. Mutlaka bir lider, drama öğretmeni ya da eğitmeni eşliğinde ve yapılır. Önce rol yapmak için çalışılır. Dramada canlandırma, doğaçlama, konuşma, dinlemek, gözlemek, bakmak, düşünmek, okumak, yazmak gibi bir çok etkinliklere başvurulur.

KALIPLARDAN uzaklaşıp, taklitten kaçınmanın, şablonlardan kurtulup, eleştirel düşünmenin en iyi yöntemi, yaratıcı drama oluyor. Yaratıcılığı ve estetik gelişimi sağlayan, eleştirel düşünme yeteneğini kazandıran, birlikte çalışma alışkanlığı edindiren bu yöntem, kendine güven duyma ve karar verme becerilerinin de gelişmesinde etkili oluyor. Bu nedenle sadece öğrencilerin değil aynı zamanda öğretmenlerin de bu eğitimden geçmesi öneriliyor.

Tülay Üstündağ